สำนวนไทยและสำนวนต่างประเทศ

สำเนียงส่อภาษา กิริยาส่อสกุล           ความหมาย                                     การแสดงออกทางการพูดหรือกิริยามารยาท ที่จะชี้ให้เห็นถึงพื้นฐานการใน           การเลี้ยงดู อบรมสั่งสอน       สำนวนต่างประเทศ                           Good manners are part and parcel of a good education .          กิริยามารยาทที่สุภาพเรียบร้อย  เป็นส่วนสำคัญจากการได้รับการศึกษาดี

ปลาหมอตายเพราะปาก           ความหมาย                  คนที่ปากพล่อยชอบพูดจาไม่ดี จนตัวเองได้รับผลผลกระทบเพราะคำพูดของตนเอง ที่ได้พูดไป                        เปรียบเปรยถึงปลาหมอที่เวลาอยู่ในน้ำ ชอบที่จะโผล่ปากขึ้นมาหายใจบ่อยๆทำให้ นักตกปลาสามารถจับสังเกตได้ เมื่อเห็นปลาหมอโผล่มาบริเวณไหน ก็จะนำคันเบ็ดที่มีเหยื่อไปหย่อนไว้ ปลาหมอก็จะกินเหยื่อและถูกตกได้ในที่สุด             สำนวนต่างประเทศ             Even a fish wouldn’t get into trouble if it kept its mouth shut .                       แม้แต่ปลาก็ไม่เดือดร้อนถ้าไม่อ้าปาก

หนามยอกเอาหนามบ่ง           ความหมาย                 ตอบโต้หรือแก้ด้วยวิธีการทํานองเดียวกัน             สำนวนต่างประเทศ                   Set a thief to catch a thief .                        ให้โจรจับโจรด้วยกันเอง

กบในกะลาครอบ             ความหมาย                     คนที่มีความรู้หรือมีประสบการณ์เพียงน้อยนิด อยู่แต่ในโลกของตัวเอง เหมือนกบ ที่ถูกกะลาครอบไว้ แต่สำคัญตัวผิด อวดรู้ คิดว่าตัวเองมีความรู้มาก             สำนวนต่างประเทศ                  A man with little learning is like a frog who thinks its paddle a great sea .            คนที่มีความรู้เพียงน้อยนิดก็เหมือนดั่งกบที่คิดว่าสระน้ำของตนคือทะเลอันกว้างใหญ่

ไฟในอย่านำออก ไฟนอกอย่านำเข้า           ความหมาย                  เรื่องราวไม่ดีภายในครอบครัวไม่ควรนำไปเล่าให้คนนอกบ้านฟังและเรื่องราวไม่ดี คำนินทาว่าร้ายที่คนภายนอกพูดถึงคนในครอบครัวก็ไม่ควรนำมาเล่าให้คนภายในครอบครัวฟัง             สำนวนต่างประเทศ                 Don’t wash dirty linen in public .                        อย่าซักผ้าที่สกปรกในที่สาธารณะ

กว่าถั่วจะสุก งาก็ไหม้           ความหมาย                   ลักษณะของการทำงานที่มีความรีรอลังเลใจ ทำให้แก้ไขปัญหาได้ไม่ทันท่วงที ทำให้ เมื่อได้อย่างหนึ่งแล้ว แต่กลับต้องเสียอีกอย่างหนึ่งไป           สำนวนต่างประเทศ                   Advice after mischief is like medicine after death .                       ให้คำแนะนำหลังจากเกิดเรื่องเสียหายแล้ว ก็เหมือนกินยาหลังตายไปแล้ว

นกน้อยทำรังแต่พอตัว           ความหมาย                   การจะกระทำการใดๆควรทำให้พอเหมาะ พอสมควรแก่ฐานะและความสามารถของตน ไม่ควรทำอะไรเกินตัว           สำนวนต่างประเทศ                   Cut your coat according to your cloth .                        ตัดเสื้อโค้ทให้พอดีกับเสื้อของคุณ

ลิงหลอกเจ้า             ความหมาย                   เด็กที่อยู่ต่อหน้าผู้ใหญ่แล้ววางตัวเรียบร้อย แต่เมื่อลับหลังก็ทำตัวลอกล่อผู้ใหญ่ และซนแถมวุ่นวายเป็นเด็กๆ             สำนวนต่างประเทศ                   When the cat’s away the mice will play .                           เมื่อแมวไม่อยู่หนูจะร่าเริง

ข่มเขาโคขืนให้กินหญ้า           ความหมาย                   การบังคับให้ผู้อื่นกระทำตามในสิ่งที่ตัวเองต้องการ โดยที่ผู้อื่นไม่เต็มใจ             สำนวนภาษาต่างประเทศ                   You can lead a horse to water but you can’t make it drink .            คุณสามารถนำทางม้าไปหาน้ำได้ แต่คุณไม่สามารถบังคับให้มันกินน้ำได้

ช้างเผือกเกิดในป่า            ความหมาย                    คนที่มีปัญญา เป็นคนดี มีความสามารถนั้นหาได้ยาก เหมือนกับช้างเผือกที่เกิดในป่า นานๆครั้งถึงจะได้พบเจอ            สำนวนต่างประเทศ                        The best fish swims near the bottom.                         ปลาที่ดีที่สุดมักจะว่ายน้ำในที่ๆลึก

เข้าเมืองตาหลิ่ว ต้องหลิ่วตาตาม           ความหมาย                   เมื่อเราไปที่แห่งใดผู้คนส่วนใหญ่มีสังคมประเพณีอย่างไร ก็จะต้องปฏิบัติตามผู้คน ในสังคมนั้นให้สอดคล้องกัน อย่าไปทำพฤติกรรมขัดแย้งกับเขา “ ตาหลิ่ว ” ในที่นี้หมายถึงตาบอดข้างเดียว ไม่ได้หมายถึงการหลิ่วตา แต่เป็นการเปรียบเปรย ว่าหากเราเข้าเมืองที่มีแต่คนตาบอดข้างเดียว แม้เราตาจะไม่บอด เราก็ต้องทำตาบอดข้างเดียว เพื่อให้กลมกลืนไปด้วย           สำนวนต่างประเทศ                  Do as Romans do when you are in Rome .                       จงทำตัวให้เหมือนคนโรมันเมื่ออยู่ในกรุงโรม

งมเข็มในมหาสมุทร           ความหมาย                 การค้นหาอะไรบางอย่างที่หายากในพื้นที่การหานั้น มีบริเวณกว้างใหญ่ ซึ่งยากแก่การหาของให้พบได้ เปรียบเทียบการหาเข็มชิ้นเล็ก ในมหาสมุทรที่กว้างใหญ่ การค้นหาจึงเป็นการยากมากจนมันแทบจะเป็นไปไม่ได้เลย             สำนวนต่างประเทศ                 To take for a needle in a haystack .                        หาเข็มในกองฟาง

หนีเสือปะจระเข้            ความหมาย                   การที่หนีอันตรายหรือสิ่งเลวร้ายอย่างหนึ่ง แต่กลับต้องไปเจออันตรายอีกอันหนึ่ง ซึ่งคนโบราณท่านเทียบเอาไว้ว่าหนีเสือซึ่งอันตรายมาก แต่กลับไปเจอจระเข้ ซึ่งมีอันตรายไม่น้อยไปกว่ากันเลย              สำนวนต่างประเทศ                   Between the devil and the deep blue sea .                        ระหว่างปีศาจหรือตกทะเลลึก

น้ำขึ้นให้รีบตัก           ความหมาย               เมื่อมีโอกาสดีที่ผ่านเข้ามา ให้รีบฉวยโอกาสอันนี้และเก็บเกี่ยวผลประโยชน์อย่างเต็มที่ ก่อนที่ช่วงเวลาดีๆนี้จะผ่านไป เปรียบเปรยถึงสมัยโบราณที่มีช่วงน้ำขึ้นและน้ำลง  หากช่วงเป็นน้ำขึ้น ก็ให้เรารีบตักน้ำมาตุนไว้ เนื่องจากเวลาน้ำลงจะตักน้ำได้ลำบากกว่า             สำนวนต่างประเทศ                Make hay while the sun shines .                    รีบทำหญ้าให้แห้งเมื่ออาทิตย์ส่องแสง

รู้หลบเป็นปีก รู้หลีกเป็นหาง           ความหมาย           มีความหมายเหมือนกับคำว่า “ รู้รักษาตัวรอดเป็นยอดดี ” หมายถึงการที่รู้จักเอาตัวรอด ได้ในสถานการณ์อันตรายต่างๆได้ เปรียบเปรยถึง นกที่มีปีกมีหางสามารถบินหนีศัตรูได้อย่างคล่องแคล่วว่องไว บางสำนวนก็ว่า “ รู้หลบเป็นปีก รู้หลีกเป็นห่าง ” คือการหลบจากเหตุการณ์อันตรายก็คือการปลีกตัวออกห่างความอันตรายนั้นและการหลีกหนีความอันตราย ก็เป็นการทำตนเองให้ห่างจากความอันตรายได้เช่นกัน             สำนวนต่างประเทศ                        A rolling stone gathers no moss .                       หินที่กลิ้งจะไม่มีตะไคร่น้ำเกาะ

ไก่งามเพราะขน คนงามเพราะแต่ง           ความหมาย         การรู้จักแต่งตัว คนราจะสวย หล่อได้ ดูดีได้ ต้องรู้จักการปรุงแต่ง ด้วยเครื่องสำอาง เสื้อผ้า เหมือนไก่ที่ไม่ได้สวยเพราะเนื้อหนัง แต่สวยด้วยขนของมัน             สำนวนต่างประเทศ                   Fine features make fine birds .                     ขนนกที่สวยมาจากนกที่สวย

จับปลาสองมือ           ความหมาย                 การที่คนๆหนึ่งทำสิ่งใดที่ยากพร้อมๆกันทำให้ล้มเหลวทั้งสองสิ่งนั้น สำนวนนี้นิยมใช้กับผู้ชายที่เกี้ยวผู้หญิงสองคนในเวลาเดียวกัน ซึ่งผลสุดท้ายแล้วผู้ชายคนนั้นก็จะมีปัญหาตามมา                        เปรียบได้กับการที่ใช้มือจับปลาตัวเดียวให้มั่นดีกว่าจับด้วยมือเดียวหรือข้างละตัว ซึ่งมัน อาจจะไม่มั่นพอ และทำให้ปลาทั้งสองตัวหลุดตกน้ำไปหมด            สำนวนต่างประเทศ                   No one can do well two things at once .                     ไม่มีใครสามารถทำสิ่งที่ดีได้สองอย่างในเวลาเดียวกัน

วัวหายล้อมคอก           ความหมาย                 มีเหตุการณ์ที่เสียหายเกิดขึ้นมาแล้ว ถึงจะมาคิดหาวิธีแก้ไขป้องกันภายหลัง ซึ่งที่ถูกที่ควรเราจะคิดหาทางป้องกันไม่ให้เหตุการณ์เกิดขึ้นแต่แรก เปรียบเปรยถึงการที่มีวัวหาย หรือถูกขโมยไปแล้ว คนเลี้ยงจึงหาทางแก้ด้วยการทำคอกให้วัว เพื่อป้องกันวัวหาย ซึ่งหากทำคอกไว้ตั้งแต่แรกมันก็ไม่หาย             สำนวนต่างประเทศ                 It's too late to shut the stable door after the horse has bolted.                      สายเกินไปที่จะปิดประตูคอก หลังจากม้าถูกลักไปแล้ว

หมาจนตรอก            ความหมาย                    คนที่ฮึดสู้อย่างสุดชีวิตเพราะไม่มีทางเลือก ในสำนวนว่า สู้เหมือนหมาจนตรอก                สำนวนต่างประเทศ                  A drowning man will clutch at a straw .          คนกำลังจะจมน้ำจะคว้าแม้แต่เส้นฟาง

รำไม่ดีโทษปี่โทษกลอง           ความหมาย               ตนเองทำผิดแต่กลับไปโทษผู้อื่นว่าเป็นสาเหตุที่ทำให้ตนนั้นเกิดข้อผิดพลาดขึ้น ทั้งๆที่ผู้อื่นนั้นไม่ได้เกี่ยวข้องในความผิดพลาดนั้นๆ                   เปรียบเปรยถึงการรำในสมัยก่อน ที่ต้องรำตามจังหวะปี่จังหวะกลอง แต่นางรำนางหนึ่งร่ายรำไม่ตรงจังหวะเองจึงโทษว่าปี่หรือกลองนั้นตีผิดจังหวะ              สำนวนต่างประเทศ       A bad workman always blames his tools .             คนงานเลวมักโทษเครื่องมือของตน